---

به بهانه انتشار جدید ترین تصاویر تلسکوپ فضایی هابل

...:: سحابی ها ::...

 

سازمان ناسا با ارائه جدیدترین تصاویری که پس از اتمام تعمیر تلسکوپ فضایی هابل به ثبت رسیده اند، باعث شگفتی بسیاری از اخترشناسان شد.

تصاویر جدید هابل را پدیده های مختلف نجومی از کهکشانهای در حال برخورد گرفته تا ستاره های در حال مرگ تشکیل می دهند. این تصاویر به کمک دوربین جدید هابل گرفته شده اند، دوربینی که به منظور مطالعه دقیق تر بر روی انرژی تاریک و نگاه عمیق تر به ناشناخته های فضا، توسط فضانوردان و با کمک شاتل آتلانتیس در ماه می2009 بر روی آن نصب شده است.

 

 من هم مثل هر بیننده ای با نگاه کردن به این تصاویر دوباره به یادم افتاد که در این دنیای بزرگ و در مقابل عظمت آفریننده این جهان خیلی خیلی کوچک هستم.

 "خداوندی که هر روز به کاری جدید و در آفرینشی نوین است."

 

مشاهده این تصاویر بسیار زیبا و جذاب! که در اکثر پایگاه های نجومی و خبری به نمایش درآمدند، خصوصاً تصویری که از سحابی NGC 6302 به عنوان سحابی پروانه ای منتشر شد، بهانه ای بود برای ارائه مطلبی با موضوع "سحابی ها".

 

 *** سحابی چیست؟! ***

هزاران سال قبل اختر شناسان مسلمان یک توده ی ابر کم نور را در صورت فلکی جبار (شکارچی) مشاهده کردند که بسیار جالب و به سه ستاره ی روشن کمربند جبار خیلی نزدیک بود. قرن ها بعد که تلسکوپ اختراع شد، اختر شناسان تعداد بیشتری از این توده های مه آلود را در آسمان مشاهده کردند و آنها را سحابی نامیده اند. اين لغت در زبان لاتین به معنی ابر(یا nebula ) است. در قرن هفدهم و هجدهم، رصد کنندگان آسمان نور ضعیف دیده شده در بین ستارگان را نیز سحابی نام نهادند. در سال های اخیر و با تلوسکوپ های بهتری که در دسترس است، ستاره شناسان در یافته اند که برخی از این سحابیها در واقع خوشه های ستاره ای یا کهکشان های دوردست موجود در فراسوی راه شیری هستند و در چنین مواردی، نام سحابی به غلط مورد استفاده قرار گرفته است! با این حال واژه ی "سحابی " هنوز هم به طور وسیع، گر چه با مسامحه، در مورد چنین اجرامی به کار می رود.

 با تمام این احوال، اجرام پخش شده در بین ستارگان راه شیری، سحابی های واقعی هستند که از تجمع گازها و غبار درخشان و ابرمانند تشکیل شده اند و غالباّ دارای شکل نامنظمی هستند. برخی از این سحابی ها اشکال کاملاً ویژه ای دارند و بسته به شکل خود اسامی ویژه ای می یابند. مثلاً سحابی "آمریکای جنوبی"، "سحابی سمحاق" و "سحابی سه شاخ" نمونه هایی از آنها هستند. سحابی مشهور دیگر، خرچنگ نام دارد. دلیل این نام گذاری، شکل خرچنگ گونه ی آن هنگام مشاهده با تلسکوپ های قرن نوزدهم بود ولی در عکس های جدیدی که از آن تهیه شده است خیلی به خرچنگ شباهت ندارد.

 سحابی ابر وسیع متشکل از غبار و گاز است. گازهایی که آن را تشکیل می دهند فوق العاده رقیق و در دمائی کم هستند. سحابی به علت نور خود نمی تابد بلکه بر اثر نور ستارگان مجاور قابل رؤیت است.

 بعضی سحابی های پخشی مشابه ابر های کومولوس جو زمین هستند. سحابی های دیگر ساختمان رشته ای دارند که ابر های سیروس را تداعی می کنند. همه ی سحابی ها متلاطم هستند و تمام آنها در جهات مختلف حرکت می کنند. شوکها، فشارها و میدان ها ی مغناطیسی می توانند بیانگر علت ساختمان پیچیده ی سحابی ها باشند.

سحابی ها با چشم غیر مسلح قابل رؤیت نیستند، از این رو مؤرد توجه ستاره شناسان باستان قرار نگرفتند. تا سال 1781 که اولین فهرست خوشه های ستاره ای و سحابی ها توسط ستاره شناس فرانسوی "مسیه" گردآوری شد، توجهی به سحابی ها نشده بود.

چگالی سحابی ها حدود دو هزار بار بیشتر از چگالی ماده ی فضایی بین ستاره ای است. چگالی ماده ی میان ستاره ای بسیار کم و در حدود یک اتم در سانتیمتر مکعب و ده ذره ی غبار در یک کیلومتر مکعب است. بر این اساس، چگالی مواد در سحابی ها بسیار اندک است. اما چون فاصله ی میانِ ستاره ها بسیار زیاد است، همین مقدار بسیار بسیار کم، ماده میان ستاره ای قابل توجهی می شود.

 

 *** رده بندی سحابی ها  ***

سحابی ها را بر اساس خصوصیاتشان به سه دسته اصلی طبقه بندی می کنند؛

1-      نشری (گسیلشی یا گیلشی )

2-      بازتابی

3-      تاریک

 

*** سحابی نشری(پخشی)           

 در سحابیهای نشری اتمها توسط تابش ماوراءبنفش ناشی از ستاره یا ستارگان داغ یونیده شده و بدنبال این پدیده در نور مرئی تابش دوباره  داشته و دیده می شوند. تابش دوباره به این شکل است که الکترونی که از اتم مادر جدا شده دوباره با آن ترکیب می شود و نور تولید می کند، این نور تولیدی نه در همان طول موج نور ورودی بلکه با طول موج کمتر و در ناحیه مرئی طیف می باشد. نور بیشتر سحابیهای نشری  بصورت خطوط طیفی نشری می باشد .

هیدروژن ماده غالب سحابیها می باشد واز آنجاییکه یونیده شدن آن باعث مشاهده سحابی می شود به این سحابیها مناطق HII  یا سحابی هیدروژن دوبار یونیده هم گفته می شود.

 بیشترین و قوی ترین تابش هیدروژن در طول موج 656 نانومتر در منطقه  قرمز طیف می باشد بنابراین در عکسبرداریها مناطق هیدروژن دوبار یونیده بصورت مناطق قرمز رنگ مشاهده می شوند. با این وجود امکان دارد در نور دیدگانی هم با نور سبز رنگي که ناشی از خطوط طیفی ممنوعه (forbidden)در طول موجهای 496 و501 نانومتر ناشی از تابش اکسیژن می باشد هم دیده شوند.

 اگر ستاره عامل تحریک سحابی ٬خیلی داغ باشد بیشترین تابش آن در منطقه ماوراءبنفش بوده وهمین موجب درخشندگی بیشتر سحابی (حتی بیشتر از درخشندگی ظاهری خود ستاره) خواهد شد.گرچه سحابی ها درخشنده به نظر می رسند این را باید بدانید که بسیار رقیق می باشند و مشخص شده که به طور نوعی هر کیلوگرم ماده موجود در سحابي در حجمی در حدود هزار میلیون کیلومتر مکعب پخش شده است.

مثال  بسیار خوبی ازیک سحابی نشری، سحابی بزرگ جبار است که باچشم غیر مسلح و دوربین صحرایی نیز می توان این سحابی را دید.

 

سحابی نشری خود به چند دسته تقسیم می شوند:

 ۱-سحابیهایی که باقیمانده یک انفجار ابر نواختری هستند معمولا" دارای تابش سنکروترون می باشند که در منطقه رادیویی طیف قابل کشف است اما در بعضی موارد نیز مانند سحابی خرچنگ در صورت فلکی ثور ٬تابش می تواند در نور دیدگانی هم رخ  می دهد.

 ۲-سحابیهای سیاره ای هم که بدنبال فعالیت شدید ستاره ای بوجود می آیند و نور سحابی ناشی از تحریک مواد آن توسط ستاره مرکزی می باشد از جمله سحابیهای نشری به حساب می آیند.

  

*** سحابی بازتابی

ابرهای گازی و غباری بین ستاره ای که بدلیل بازتاب وانعکاس نور چشمه های نورانی دیگر مشاهده می شوند.این چشمه معمولا" یک ستاره نزدیک می باشد.مقدار توان بازتابندگی شدیدا" با کاهش طول موج افزایش می یابد بنابراین سحابیهای بازتابی معمولا" آبی رنگ به نظر می رسند.سحابی اطراف ستاره های خوشه پروین نمونه خوبی از سحابیهای بازتابی می باشد.

 در خیابانها در کنار تیرهای چراغ برق نیز هنگامیکه مه وجود داشته باشد می توان ناظر مدل زمینی سحابی های بازتابی بود.مه اطراف چراغها بطور مستقیم هیچ نوری از خود ساطع نمی کند بلکه این نور لامپهاست که آنرا روشن و قابل مشاهده از فواصل دور کرده است.

 

 *** سحابی تاریک(جذبی)

اگر در درون یا نزدیکی سحابی، ستاره ای قرار نگرفته باشد که نور آن را تأمین کند، آن سحابی را سحابی تاریک می نامند. مشاهده ی سحابی های تاریک فقط در صورتی ممکن است که در مقابل سحابی های نشری یا بازتابی قرار گیرند. سحابی های تاریک نور ستاره های پشت سر خود را جذب می کنند.

 اختر شناسان عقیده دارند که ستاره ها درون این سحابی ها متولد می شوند. مثال بر جسته ی این گونه سحابی سحابی سر اسب در صورت فلکی جبار است.

در واقع می توان گفت که سحابی تاریک یا سحابی جذبی، ابری از غبار وگازهای سرد است که تنها بدلیل اینکه مانع عبور نور اجرام مناطق پشتی خود مانند ستارگان یا سحابیهای روشن می شود دیده می شود.

اندازه این سحابیهای تاریک از حدود یک دقیقه قوسی و تاحدودی کروی شکل بانام گلبولهای باک Bok   که در مقابل سحابیهای نشری زمینه مشاهده می شوند شروع می شود تا اشکالی بزرگتر مانند سحابی کله اسبی ٬ ابرهای تاریک مانند "گونی ذغال" که با چشم غیر مسلح هم دیده می شود تا منطقه بسیار بزرگ رو(RHO)  مارافسای که مساحت آن به هزار درجه مربع یا 2 درصد کل مساحت آسمان می رسد.

این ابرها مخلوطی از غبار وگاز می باشند وترکیب کلی آنها مانند توزیع فراوانی کیهانی 75 درصد هیدروژن 23 درصد هلیم وبقیه عناصر سنگین تر می باشد.اندازه ذرات غبار کمتر از میکرومتر بوده وتنها 1/0 درصد جرم یک توده ابری را تشکیل می دهد. بااین وجود ذرات غبار نقش مهمی در شکل گیری مولکولها در فضا دارند.سطح این ذرات بعنوان بستری برای نشستن اتمها وشکل گیری ترکیباتی مانند مولکولهای هیدروژن وحتی ترکیباتی پیچیده تر مانند فرمالدهید و آمینواسیدها به حساب می آید.این ترکیبات تازه شکل گرفته توسط سایه ای که خود ابر تولید می کند از گزند تابشهای ماوراءبنفش ویران کننده در امان می مانند.بدین ترتیب درون ابرهای مولکولی بسیار سرد ودمای مناطق درونی حتی به 10 درجه کلوین  می رسد واین موجب نزدیکی گرانشی و درنهایت شکل گیری ستارگان جدید می شود.

 

همانطور که پیشتر نیز اشاره شد جدا از این سه گروه  اصلی سحابی ها، سحابی نشری خود به چند دسته تقسیم می شود که در این جا ، یکی از آنها یعنی "سحابی سیاره ای" را معرفی می کنیم؛

 

 ***سحابی های سیاره نما

یک سحابی نشری که اطراف بعضی ستاره ها قرار دارد و در واقع ناشی از فرار مواد از  همان ستاره ها می باشد تقریبا" کروی شکل بوده و از آنجاییکه درتلسکوپها به شکل سیاره دیده می شود، سحابی سیاره ای نام گرفته است.

تاکنون بیش از 1500 عدد سحابی سیاره ای در کهکشان راه شیری فهرست بندی شده اند که احتمالا" یک دهم تعداد واقعی آنها در کهکشان باشد. شعاع آنها از ابعاد منظومه شمسی گرفته تاچند سال نوری می باشد. سحابی های سیاره ای کوچک در تصاویر مستقیم٬ به شکل نقطه دیده می شوند و فقط ازخطوط نشری طیف آنهاست که از ستاره قابل تفکیک هستند.

 در سال 1785 چهار سال بعد از کشف اورانوس، ویلیام هرشل بدلیل شباهت آنها به سیارات٬  نام سحابی سیاره ای را برای آنها انتخاب کرد. او ابتدا فکر کرد که این سحابیها توده ای متمرکز از چندین ستاره٬ مانند خوشه های کروی هستند! چند سال بعد سحابی ngc 1514  را کشف نمود که به شکل ستاره ای از قدر 8 بود که دارای جوی کروی و درخشان بود. او متوجه شد که ستاره دقیقا"در مرکز سحابی قرار دارد، بعد از مدتی متقاعد شد که سحابی واقعا" وجود دارد و ترکیبی از ستاره نیست.

 ستاره های مرکزی سحابیهای سیاره ای ٬ ستاره هایی بسیار داغ هستند ودمای آنها بین 20000 درجه تا 100000 درجه وحتی بیشتر است. باتوجه به این دمای بالا درخشندگی آنها (بین 1/0 تا 100 برابر درخشندگی خورشید )کم است، بنابراین باید ستاره هایی کوچک باشند  و با توجه به این٬ تصور براین است که باید در حال تبدیل شدن به کوتوله سفید باشند. مواد تشکیل دهنده سحابی که از جنس گاز هیدروژن داغ است موادی هستند که مدتی پیش٬ زمانی که ستاره از نوع غول سرخ بوده از لایه های بیرونی آن با سرعت های حتی  بیش از 60 کیلومتر در ثانیه فرار کرده اند. در بعضی موارد ستاره مرکزی بعد از مدتی موادی را  به شکل باد ستاره ای قوی از خود بیرون می دهد و این باد موجب انقباض مواد در لایه های داخلی تر سحابی شده و درون سحابی به شکل پوسته ای کروی مشاهده می شود.

 جالب است بدانید که تنها ده درصد سحابیهای سیاره ای کروی هستند. حدود 70 درصد آنها دارای ساختمانی دوقطبی و دارای دو لب( lobe ) می باشند. در بقیه موارد وجود میدان های مغناطیسی٬ چرخش ٬ دوتایی بودن ستاره  و یا حضور توده های گازی می تواند به اشکال پیچیده تری منجر شوند.

 بطور کلی سحابیهای سیاره ای به 6 دسته تقسیم شده اندکه با اعداد یونانی نشان داده می شوند.

I  - ستاره مانند

II- قرص مانند که به سه زیر دسته تقسیم می شوند؛

     a – بسمت مرکز روشنتر هستند/  b – منظم/   c – دارای ساختمانی تاحدودی حلقه مانند

III- قرص نامنظم که به دو زیر دسته  تقسیم می شوند؛

      a – خیلی نامنظم/   b-دارای ساختمانی تا حدودی حلقه ای

IV- حلقه ای

V- نامنظم

VI – دارای ساختمانی آنومالی

 درخشندگی سحابی سیاره ای ناشی از تابش نور ماوراءبنفش ستاره داغ مرکزی است. اتمهای گازهای سحابی توسط فوتونهای ماوراءبنفش با انرژی لازم یونیده می شوند. برای مثال اتمهای هیدروژن توسط فوتونهای باطول موج ۹۱/۲نانومتر یا کوتاهتر یونیده می شوند. وقتی یونها با الکترونهای جداشده ترکیب می شوند فوتونهایی با نور مطابق با چندین انرژی مجاز تولید می کنند. بنابراین هر فوتون ماوراءبنفش تولیدی از ستاره مرکزی  ورودی به سحابی  به طیفی گسترده از فوتونها منجر می شود.

 هر ستاره ی مرکزی توانایی تولید نور برای یونیده کردن حجم خاصی از سحابی دارد. امکان دارد گستره سحابی آنقدر باشد که نور ماوراءبنفش ستاره نمی تواند موجب درخشنده شدن آن شود. درحقیقت درون هر سحابی می توان چندین ناحیه مجزا از سحابی مشاهده نمود که هرکدام ناشی از یونیده شدن نوع خاصی اتم یا یون  است. بنابراین میتوان تفاوت ساختمان درونی سحابی را بکمک عکسهایی که با فیلترهای مجزا در طول موجهای متفاوت گرفته شده باشند احساس کرد. سحابی حلقوی M57  در صورت فلکی شلیاق نمونه خوبی است و تصاویر گرفته شده در طول موجهای آبی٬ سبز و قرمز از آن٬ گستره آنرا بزرگتر از آنچیزی که در نور مرئی قابل مشاهده است نشان می دهند چراکه هرکدام نشاندهنده نوع خاصی اتم یا یون هستند.برای دیدن سحابیهای سیاره ای بهتراست که از فیلترهای مناسب و بزرگنمایی های زیاد استفاده نمود.

  تمام سحابیهای سیاره ای در حال انبساط هستند و این نکته را بدو روش می توان مشاهده کرد

روش اول : انتقال دوپلری در خطوط طیفی سحابی در امتداد خط دید که سرعتهای در حدود 20 کیلومتر در ثانیه را نشان می دهد.

روش دوم: افزایش اندازه سحابی  با کمک عکسبرداری در دو زمان متفاوت چند ساله  در امتداد خط دیدبراحتی قابل لمس است. از اندازه گیری انبساط شعاعی ومماسی (اگر بتوانیم فرض کنیم که مساوی هستند) می توان در جهت اندازه گیری فاصله سحابی استفاده کرد.

 با در نظر گرفتن اینکه باگذشت زمان سحابی منبسط شده وستاره مرکزی هم ضعیفتر می شود می توان عمر سحابیهای سیاره ای را در حد چند ده هزار سال نتیجه گیری کرد.از آنجاییکه حدود 10000 سحابی سیاره ای در کهکشان راه شیری وجود دارد می توان حدس زد که هر ساله چند عدد از آنها باید تولید شود.

 نمونه های بارز سحابیهای سیاره ای سحابیهای زیر هستند:

سحابی دامبل ٬سحابی اسکیمو ٬سحابی هلیکس٬ سحابی جغد ، سحابی زحل و "سحابی پروانه ای" که شاید هدف اصلی از نگارش این مطلب، ارائه اطلاعاتی در خصوص همین سحابی بود!

 

 

***سحابی NGC 6302 یا سحابی پروانه ای***

 این پدیده کیهانی شباهت بسیار زیادی به پروانه ای زیبا دارد اما در واقع آنچه این سحابی را به پروانه شبیه کرده است حجم عظیمی از گازهای آشفته است که تا حرارت 36هزار درجه فارنهایت داغ شده اند و در سرعتی بیش از 965 هزار و 606 کیلومتر بر ساعت در حال درنوردیدن فضا هستند. سرعتی که برای سفر از زمین به ماه در 24 دقیقه کافی خواهد بود. ستاره ای در حال مرگ نیز در مرکز این سحابی قرار گرفته است.

این پروانه از بین مرگ و میر ستاره ها در سحابی سیاره ایی NGC6302 پدید آمده است، اما همه چیز به این آرامی که میبینید نیست!

 در بالهای این پروانه گازهایی در دمای 20000درجه سلسیوس وجود دارند که با سرعت 900000 کیلومتر بر ساعت در حال پرتاب شدن به بیرون هستند. در مرکز این جهنم، ستاره ای وجود دارد که 5 برابر خورشید جرم دارد و اشعه ماورای بنفش را تابش میکند. در حقیقت ستاره مرکزی، در حلقه ایی از ذرات که به صورت یک کمربند مشکی در وسط سحابی دیده می شود ، پنهان شده است.

برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید به سایت ناسا مراجعه کنید!

 

 

منابع:

نجوم به زبان ساده

www.haftaseman.ir

www.astronomer.ir

www.hupaa.com

www.cafenojum.wordpress.com

دوستان و علاقمندان به تورهاي رصدي خارج شهر

انجمن اکليل بهمراه انجمن هاي نجوم شرکت کننده در باشگاه نجوم رشت اقدام به برگزاري تور رصدي مي نمايد.
اين رصد که در شامگاه پنج شنبه 23 مهر برگزار مي شود تا سحرگاه 24 مهر ادامه خواهد يافت.
مکان اين رصد نيکوئيه قزوين و در اولويت دوم امامزاده حنفيه لوشان خواهد بود.
در اين رصد علاوه بر استفاده از وجود اساتيدي چون آقايان همتي، رازقي، شعباني و ... از تجربيات گروههاي باسابقه ي  استان نيز استفاده خواهيم برد.

علاقمندان به شرکت در اين تور رصدي تا روز 10 مهر ماه فرصت دارند تا باشماره 09119415688 تماس حاصل نمايند.

چرا منجمان در شب هاي رصدي از چراغ قوه قرمز رنگ استفاده مي كنند؟ و نيز براي ديدن اشياء كم نور چه كنيم؟

 چشم انسان يك اندام فوق العاده است كه داراي محدوديت هاي است زماني كه شما از جاي پر نور به جاي تاريكي مي رويد چشم شما چند لحظه اي را نياز دارد تا بتواند تنظيم شود وخود را با تاريكي تطبيق دهد. يا زماني كه شما در شب از يك اتاق  پر نور به بيرون برويد براي چند لحظه شما هيچ چيز نمي توانيد ببينيد. چشم شما براي عادت كردن به محيط تاريك نيازمند زمان است تا خود را با محيط تطبيق دهد. اما چه اتفاقي براي چشمان شما مي افتد: اول: مردمك چشم در زماني كه در روشنايي هستيد تنگ بود و زماني كه به جاي تاريكي برويد مردك چشم شما بايد گشاد شود تا نور بيشتري از محيط جمع آوري كند. دوم: سلولهاي ميله اي چشم مقداري rhodops را مي سازد كه حساسيت به نور بيشتر شود. حال ميتوان گفت كه سلولهاي ميله اي چشم به نور قرمز كمتر حساس هستند تا نور آبي و سفيد به همين علت نور قرمز كمتر باعث ميشود كه مردمك چشم شما تنگ شود به همين علت ساده است كه منجمان در شب هاي رصدي زماني كه نيازي به نور دارند تا تلسكوپ يا نقشه هايشان را ببينند از نور قرمز استفاده مي كنند.

 عكس بالا نماي از چشم انسان است كه تمامي سلول هاي مخروطي و استوانه اي و سه رنگ اصلي چشم براي ديدن رنگ ها را نشان داده است.

اما شما مي توانيد اشياء بزرگ و با نور مناسب را با خيره شدن به آن و تمركز بر روي آن ببينيد. اما اگر بخواهيد شي كم نوري را ببينيد شما هرچه خيره تر شويد و بيشتر توجه كنيد كمتر خواهيد ديد اما بر عكس اگر از تمركز دست برداريد يا با چپ چپ نگاه كردن نگاه كنيد موفق تر خواهيد بود.

اما دليل اين موضوع چيست؟ 

چشم چگونه كار مي كند؟

در چشم لايه هاي گيرنده اي وجود دارد كه به دو گونه تقسيم مي شود يكي مخروطي و ديگري استوانه اي در چشم هر انساني حدود 120 ميليون نورون استوا نه اي و 5 ميليون نورون مخروطي يافت مي شود. نورونهاي استوانه اي نسبت به نور حساسترند و در نور كم هم فعاليت مي كنند. آنها با تاريكي سازش يافته و به تدريج سبب مي شوند كه در محيط تاريك هم ببينيم به همين جهت در ديد شبانه نقش مهمي دارند. حساسيت نورونهاي مخروطي  كم است. اين سلول ها فقط درروشنايي زياد تحريك مي شوند و اهميت آنها در تشخيص رنگ و جزئيات است. در نور كم مخروطي ها از كار مي افتند و كناره شبكيه براي تشخيص بهترخواهد بود. قطعه خارجي نورونهاي استوانه اي داراي ساختمان غشايي لايه لايه است و در آن ارغوان شبكيه يا ردوپسين قرار دارد. رودوپسين از يك بخش رنگين به نام رتين و يك بخش پروتئيني به نام اسپين ساخته شده استرسيدن نور به رودپسين باعث جدا  شدن رتينين  از اسپين  مي شود. رودوپسين به كمك ويتامين A در سلولهاي استوانه اي ساخته مي شود. در تاريكي و نور كم ويتامينAبا واسطه ي آنزيمهاي موجود در نورونهاي  استوانه اي به ريتين تبديل مي شود. كمبود اين ويتامين باعث شبكوري مي شود. البته مصرف زياد آن هم مشكلاتي را در بر دارد. منابع غنی از ویتامین A عبارتند از: کره، جگر، شیر، زرده تخم مرغ، ماهی، هویج ، کدو حلوایی، طالبی، زرد آلو ، کلم بروکلی ، گریپ فروت، اسفناج و سایر سبزیجات سبز تیره و برگی شکل. براي شب هاي رصدي خود را آماده كنيد از چراغ قوه قرمز استفاده كنيد و چشمانتان را قوي كنيد.

با عرض سلام به همه ی دوستان

همزمان با عید سعید فطر و چهارمین سالگرد تأسیس انجمن نجوم اکلیل شمالی وب سایت این انجن نیز مجددا راه اندازی و قابل استفاده شد.

http://eklil.ir/fa

بزودی صفحه نخست www.eklil.ir نیز راه اندازی خواهدشد.

لذا از تمامی اعضای محترم و تمام بازدیدکننگان گرامی دعوت به همکاری و ارائه نظر جهت بالابردن کیفیت وب سایت می شود.